DOI: https://doi.org/10.31499/2415-8828.2.2018.151963

ДО УКЛАДАННЯ СЛОВНИКА «КРИЛАТІ АФОРИЗМИ В БІЛОРУСЬКІЙ МОВІ: З БІБЛІЙНИХ ДЖЕРЕЛ» (лексикографічні матеріали)

Євген Іванов

Анотація


У статті визначено принципи та розроблено зразок системного і комплексного лінгвістичного опису крилатих афоризмів, які походять з Біблії і функціонують у сучасній білоруській літературній мові, у спеціальному нормативному словнику (тлумачному довіднику з історико-етимологічними коментарями та еквівалентами в російській мові). Пропонуємо матеріали до словника, у яких описано близько тридцяти найбільш уживаних у сучасній білоруській мові афористичних одиниць із біблійних джерел.

Ключові слова


Біблія; сучасна білоруська мова; афоризм; крилате слово; словник; норма літературна; етимологія; зіставлення; еквівалент; російська мова

Повний текст:

PDF (Беларуская)

Посилання


Балакова, Д., Вальтер, Х. и Мокиенко, В. М. (2012). Лепта библейской мудрости: краткий русско-словацко-немецкий словарь библейских крылатых слов. Ružomberok – Greifswald – Санкт-Петербург, 140 с.

Балакова, Д., Вальтер, Х. и Мокиенко, В. М. (2015). Из библейской мудрости = Z biblickej mudrosti = Biblische Weisheiten: русско-словацко-немецкий словарь библеизмов. Greifswald, 344 s.

Балакова, Д., Вальтер, Х., Венжинович, Н. Ф., Гутовская, М. С., Иванов, Е. Е. и Мокиенко, В. М. (2014). Лепта библейской мудрости: библейские крылатые выражения и афоризмы на русском, английском, белорусском, немецком, словацком и украинском языках. Словарь. Могилев, 208 с.

Балакова, Д., Вальтер, Х., Иванов, Е. Е. и Мокиенко, В. М. (2015). О переводном словаре наиболее употребительных библеизмов (в английском, белорусском, немецком, русском, словацком, украинском языках). [У:] Даследаванні па германскай і славянскай філалогіі = Acta Germano-Slavica. Зб. навук. арт. Іваноў Я. Я. (гал. рэд.). Магілёў, вып. 6, с. 154–163.

Балакова, Д., Вальтер, Х., Иванов, Е. Е. и Мокиенко, В. М. (2016). «Лепта библейской мудрости» в современных европейских языках (о русско-славянском словаре библеизмов с эквивалентами в германских, романских и кавказских языках). [В:] Восточнославянские языки и литературы в европейском контексте – 2015. Сб. науч. ст. Иванов Е. Е. (гл. ред.). Могилев, с. 3–10.

Балакова, Д., Ковачева, В. и Мокиенко, В. М. (2013). Наследие Библии во фразеологии : монографія. Вальтер Х. (науч. ред.). Greifswald, 308 s.

Біблія : кнігі Сьвятога Пісаньня Старога і Новага Запавету кананічныя ў беларускім перакладзе (2002). Duncanville (USA), 1535 р.

Венідзіктаў, С. В. (2003). Іншамоўныя крылатыя выразы ў сучаснай беларускай мове. [In:] Studia sławistyczne, t. 4, s. 121–130.

Венідзіктаў, С. В. і Іваноў, Я. Я. (2002). Рускамоўныя запазычанні крылатых слоў у сучаснай беларускай мове. [In:] Dziedziсtwo przeszłości związków językowych, literackich i kulturowych polsko-bałto-wschodniosłowiańskich. Nosowicz J. F., Budrowska K. (red. nauk.). Białystok, t. VIII, s. 210–217.

Венідзіктаў, С. В., Даніленка, І. Л., Іванова, С. Ф. і Іваноў, Я. Я. (2004). Крылатыя выразы ў беларускай мове : тлумачальны слоўнік. Іваноў Я. Я. (навук. рэд.). Магілёў, ч. 1, 136 с.

Венідзіктаў, С. В., Даніленка, І. Л., Іванова, С. Ф., Іваноў, Я. Я. і Чэх, В. В. (2006). Крылатыя выразы ў беларускай мове. Тлумачальны слоўнік. Магілёў, ч. 2, 208 с.

Иванов, Е. Е. (2000). Языковая природа крылатых слов. [У:] Праблемы беларускага літаратуразнаўства. Зб. навук. арт. Клімуць Я. І. (гал. рэд.). Мінск, с. 303–312.

Иванов, Е. Е. (2018). Проблема объема и дифференциации класса высших (афористических) единиц языка (на материале русского и белорусского языков). [В:] Восточнославянские языки и литературы в европейском контексте – V. Сб. науч. ст. Иванов Е. Е. (гл. ред.). Могилев, с. 28–32.

Иванов, Е. Е. и Мокиенко, В. М. (2017). О европейском словаре библеизмов. [В:] Универсальное и национальное в языковой картине мира: ІІ Международная научная конференция, Минск, 14–15 октября 2016 г. Фурашова Н. В. (гл. ред.). Минск, с. 188–191.

Іваноў, Я. Я. (2005). Крылатыя словы. [У:] Беларускі фальклор : энцыклапедыя. Пашкоў Г. П. (гал. рэд.). Мінск, т. 1, с. 729–730.

Іваноў, Я. Я. (2011). Крылатыя афарызмы ў беларускай мове: з іншамоўных літаратурных і фальклорных крыніц VIII ст. да н. э. – ХХ ст. Тлумачальны слоўнік. Магілёў, 164 с.

Іваноў, Я. Я. (2014). Беларускія прыказкі з біблійных крыніц (матэрыялы да руска-беларуска-англійскага слоўніка біблеізмаў). [В:] Авраамиевские чтения. Сб. науч. ст. Королькова А. В. (гл. ред.). Смоленск, с. 11–24.

Іваноў, Я. Я. (2015). Афарыстыка беларускай мовы: выбраныя даследаванні і матэрыялы (1960–2014): бібліяграфічны агляд. [У:] Даследаванні па германскай і славянскай філалогіі = Acta Germano-Slavica. Зб. навук. арт. Іваноў Я. Я. (гал. рэд.). Магілёў, вып. 6, с. 249–275.

Іваноў, Я. Я. (2017а). Афарыстычныя адзінкі ў беларускай мове. Магілёў, 208 с.

Іваноў, Я. Я. (2017б). Афарыстычнае выказванне як моўная мадэль крылатых слоў. [У:] Філологічні студіï. Вип. 16. Кривий Ріг, с. 114–121.

Іваноў, Я. Я. і Іванова, С. Ф. (1997). Слоўнік беларускіх прыказак, прымавак і крылатых выразаў. Лінгвакраіназнаўчы дапаможнік. Мінск, 262 с.

Лилич, Г. А., Мокиенко, В М. и Трофимкина, О. И. (2010). Толковый словарь библейских выражений и слов: около 2000 единиц. Москва, 640 с.

Мокиенко, В. М. (2007). Давайте говорить правильно! Словарь библейских крылатых выражений. Санкт-Петербург, 215 с.

Цеплякова, А. Д. (2009а). Англамоўныя запазычанні крылатых слоў у сучаснай беларускай літаратурнай мове (колькасны склад і крыніцы паходжання). [У:] Веснік Мазырскага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта iмя І. П. Шамякіна, № 2 (23), с. 162–166.

Цеплякова, А. Д. (2009б). Нямецкамоўныя запазычанні крылатых слоў у сучаснай беларускай літаратурнай мове (колькасны склад і крыніцы паходжання). [У:] Веснік Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. А. Куляшова, № 1 (32), с. 137–143.

Цеплякова, А. Д. (2009в). Франкамоўныя запазычанні крылатых слоў у сучаснай беларускай літаратурнай мове (колькасны склад і крыніцы паходжання). [У:] Веснiк Брэстскага дзяржаўнага ўніверсітэта iмя А. С. Пушкіна. Серыя філалагічных навук, № 2 (12), с. 109–116.

Цеплякова, А. Д. і Іванова, С. Ф. (2010а). Лацінскія запазычанні крылатых слоў у сучаснай беларускай літаратурнай мове (колькасны склад, формы ўжывання і крыніцы паходжання). [У:] Веснік Мазырскага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта iмя І. П. Шамякіна, № 1 (26), с. 88–93.

Цеплякова, А. Д. і Іванова, С. Ф. (2010б). Старажытнагрэчаскія запазычанні крылатых слоў у сучаснай беларускай літаратурнай мове (колькасны склад, формы ўжывання і крыніцы паходжання) [У:] Веснiк Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта. Серыя А: гуманітарныя навукі, № 7, с. 176–179.

Янкоўскі, Ф. М. (1960). Крылатыя словы і афарызмы (з беларускіх літаратурных крыніц). Мінск, 135 с.

Die slawisсhe Phraseologie und die Bibel = Славянская фразеология и Библия = Slovanská frazeólogia a Biblia (2013). Walter H., Mokienko V. M. (ed.). Greifswald, 205 S.

Ivanov, E. E. (2016). Aphorism as a Unit of Language and Speech. [In:] EUROPHRAS 2016: Word Combinations in the Linguistic System and Language Use: Theoretical, Methodological and Integrated Approaches, Trier, August 1–3, 2016. Abstracts. Trier, s. 42.

Walter, H. und Mokienko, V. M. (2009). Deutsche-russisches Wörterbuch biblischer Phraseologismen. Mit historisch-etymologischen Kommentaren. Greifswald, 199 S.

Walter, H., Komorowska, Е., Krzanowska, А. i zesp. (2010). Deutsch-polnisches Wörterbuch biblischer Phraseologismen mit historisch-etymologischen Kommentaren. Szczecin, Greifswald, 343 S.

Walter, H. und Fojtü, P. (2012). Schwarzes Schaf, falscher Prophet, barmherziger Samariter. Deutsch-tschechisches Wörterbuch biblischer Phraseologismen mit historisch-etymologischen Kommentaren. Greifswald, 176 S.